Article in other languages:
 |
Thông tin trong bài (hay đoạn) này không thể kiểm chứng được do không được chú giải từ bất kỳ nguồn tham khảo nào. Xin bạn hãy cải thiện bài viết này bằng cách bổ sung chú thích tới các nguồn uy tín. Nếu bài được dịch từ Wikipedia ngôn ngữ khác thì hãy chuyển nguồn tham khảo từ phiên bản đó cho bài này. Nếu không, những câu hay đoạn văn không có chú giải nguồn gốc có thể bị thay thế hoặc xóa đi bất cứ lúc nào. |
Sa hoàng là tước vị chính thức của các vua Nga từ năm 1547 đến năm 1721 và là tên gọi không chính thức của các hoàng đế Nga từ đó về sau. Trong nhiều tài liệu chính thống của Việt Nam, Sa hoàng nước Nga được viết là Nga hoàng. Vị vua đầu tiên xưng Sa hoàng là Simeon I của Bulgaria [1]
Từ tiếng Nga царь (tsar, czar) có nghĩa là nguyên thủ quốc gia, quân vương, cũng là tước vị chính thức của quân vương, hoặc người mang danh hiệu đó. Trong văn học lịch sử Nga, tước vị tsar thường gắn liền với các Nga hoàng, nhưng cũng có thể dùng để chỉ các vị vua Macedonia, La Mã cổ đại,[cần dẫn nguồn] Bulgaria, … Người Nga dùng từ tsar để dịch từ hoàng đế, emperor và tương đương, chẳng hạn Thiên hoàng đôi khi (nhất là trong thế kỷ 19) được gọi là "Sa hoàng Nhật Bản".
Theo nghĩa hẹp, từ Царь (tiếng Anh: Tsar, gốc từ tiếng Latin Caesar, viết theo tiếng Nga là Цезарь) có họ hàng với từ tiếng Đức Kaiser và là tước vị chính thức của các vua Nga từ năm 1547 đến năm 1721.
Sa hoàng, tức tsar, cũng là tước vị của các vua Bulgaria trong thời gian 893-1014, 1085-1396 và 1908-1946; và của các vua Serbia trong thời gian 1346-1371.
Trước năm 1547, đứng đầu quốc gia Mạc Tư Khoa là một Đại công tước (Великий князь, Velikiy Knyaz). (Hồi đó các vua Nga thực ra là lãnh chúa từng vùng, phạm vi quyền lực hạn chế nên chỉ là Đại công tước). Năm 1547 Đại công tước Mạc Tư Khoa Ivan IV, tức Ivan Hung đế (Иван Грозный) xưng là Sa hoàng (Царь) để khẳng định vị trí đặc biệt hơn hẳn các đại công tước khác. Tước vị đó đặt Ivan IV ngang hàng với các vua chúa châu Âu, coi như ông là ngưởi kế thừa các hoàng đế Byzantine năm xưa. Năm 1721, Pyotr I, tức Pyotr Đại đế (Пётр Великий), đổi tước hiệu từ Sa hoàng thành Hoàng đế (Император Imperator), là từ cùng gốc với từ Emperor của Tây Âu, nhưng tước vị Sa hoàng vẫn được dùng một cách không chính thức để gọi hoàng đế Nga cho đến khi Cách mạng tháng Hai năm 1917 lật đổ chế độ quân chủ. Tước hiệu chính thức của Pyotr I: "Hoàng đế và Đấng cầm quyền chuyên chính của toàn Nga".
Trên thực tế, Sa hoàng được xem là nguyên thủ quốc gia suốt chiều dài lịch sử Nga kể từ khi Mạc Tư Khoa trở thành một công quốc độc lập cho đến chế độ quân chủ bị lật đổ vào tháng 2 năm 1917. Như vậy Sa hoàng kế thừa các đại công tước Mạc Tư Khoa, và là tiền thân của các hoàng đế Nga.
Trong những thời kỳ thiếu Sa hoàng, như "Thời kì lộn xộn" (1610 - 1613), Giáo trưởng Mạc Tư Khoa, là người đứng đầu Giáo hội Chính thống giáo Nga, đóng vai trò như vua Nga và nguyên thủ quốc gia.
Mục lục |
Các Sa hoàng trong lịch sử Nga
Nhà Rurik
| Ảnh | Tên | Năm sinh - Năm mất | Năm trị vì |
|---|---|---|---|
.JPG) |
Ivan IV (Ivan Bạo Chúa) | 1530 - 1584 | 26 tháng 1 1547 - 28 tháng 3 1584 |
 |
Fyodor I | 1557 - 1598 | 28 tháng 3 1584 - 17 tháng 1 1598 |
Thời kỳ lộn xộn (1598 - 1613)
Triều Godunov
| Ảnh | Tên | Năm sinh - Năm mất | Giai đoạn trị vì |
|---|---|---|---|
 |
Boris Godunov | 1550/ c. 1551 - 1605 | 3 tháng 3 1598 - 23 tháng 4 1605 |
| Tập tin:Tsar Fyodr II.jpg | Fyodor II | 1589 - 1605 | 23 tháng 4 1605 - 11 tháng 6 1605 |
Giai đoạn tiếm ngôi
| Ảnh | Tên | Năm sinh - Năm mất | Giai đoạn trị vì |
|---|---|---|---|
 |
Người mạo danh Dmitriy I | 1581 - 1606 | 30 tháng 6 1605 - 27 tháng 5 1606 |
Nhà Shuisky
| Ảnh | Tên | Năm sinh - Năm mất | Giai đoạn trị vì |
|---|---|---|---|
 |
Vasili Shuisky IV | 1552 - 1612 | 27 tháng 5 1606 - 27 tháng 7 1610 |
Giai đoạn Hội đồng 7 vị Boyars (27 tháng 7 1610 - 4 tháng 11 1612)
(From 6 tháng 12 1610 for absent Władysław IV Vasa):
- Hoàng thân Fyodor Ivanovich Mstislavsky
- Hoàng thân Ivan Mikhailovich Vorotynsky (to March 1611)
- Mikhail Fyodorovich Nagoy (from March 1611)
- Hoàng thân Andrey Vasilyevich Trubetskoy
- Hoàng thân Vasily Vasilyevich Golitsyn (to 8 April 1611)
- Ivan Simeyonovich Kurakin (from 8 April 1611)
- Hoàng thân] Boris Mikhailovich Lykov-Obolenskiy
- Ivan Nikitich Romanov
- Fyodor Ivanovich Sheremetev
Giai đoạn Hội đồng toàn lãnh thổ (17 tháng 4 1611 - 26 tháng 7 1613)
(In opposition to the Poles and Władysław IV Vasa):
- Prokopy Petrovich Lyapunov (to 1 August 1611)
- Hoàng thân Dmitry Timofeyevich Trubetskoy
- Ataman Ivan Martynovich Zarutsky (to 7 August 1612)
Nhà Romanov
| Ảnh | Tên | Năm sinh - Năm mất | Giai đoạn trị vì |
|---|---|---|---|
 |
Michael I | 1596 - 1645 | 21 tháng 7, 1613 - 23 tháng 7, 1645 |
 |
Aleksey I | 1629 - 1676 | 23 tháng 7, 1645 - 7 tháng 2, 1676 |
 |
Feodor III | 1661 - 1682 | 7 tháng 2, 1676 - 7 tháng 5, 1682 |
 |
Peter I (Pyotr Đại đế) | 1672 - 1725 | 7 tháng 5, 1682 (cùng trị vì với Ivan V cho đến 1696) (1682-1689: Công chúa Sophia Alekseyevna) nhiếp chính - 2 tháng 11, 1721 (tự xưng Hoàng đế của toàn Nga) |
 |
Ivan V (cùng trị vì với Peter I) | 1666 - 1696 | 2 tháng 6, 1682 - 8 tháng 2, 1696 |
 |
Catherine I | 1684 - 1727 | 8 tháng 2, 1725 - 17 tháng 5, 1727 |
 |
Peter II | 1715 - 1730 | 18 tháng 5, 1727 - 30 tháng 1, 1730 |
 |
Anna | 1693 - 1740 | 13 tháng 2, 1730 - 28 tháng 10, 1740 |
 |
Ivan VI | 1740 - 1764 | 28 tháng 10, 1740 - 6 tháng 12, 1741 |
 |
Elizabeth | 1709 - 1762 | 6 tháng 12, 1741 - 5 tháng 1, 1762 |
 |
Peter III | 1728 - 1762 | 5 tháng 1, 1762 - 9 tháng 7, 1762(bị ám sát) |
 |
Catherine II (Ekaterina Vĩ Đại) | 1729 - 1796 | 9 tháng 7, 1762 - 17 tháng 11, 1796 |
 |
Paul I | 1754 - 1801 | 17 tháng 11, 1796 - 23 tháng 3/24 tháng 3, 1801 (bị ám sát) |
 |
Alexander I (the Blessed) | 1777 - 1825 | 24 tháng 3, 1801 - 1 tháng 12, 1825 |
 |
Constantine I | 1779 - 1831 | 1 tháng 12, 1825 - 26 tháng 12, 1825 (thoái vị) |
 |
Nicholas I | 1796 - 1855 | 26 tháng 12, 1825 - 2 tháng 3, 1855 |
 |
Alexander II (the Liberator) | 1818 - 1881 | 2 tháng 3, 1855 - 13 tháng 3, 1881 (bị ám sát) |
 |
Alexander III (the Peace-maker) | 1845 - 1894 | 13 tháng 3, 1881 - 1 tháng 11, 1894 |
 |
Nicholas II (the Martyr) | 1868 - 1918 | 1 tháng 11, 1894 - 15 tháng 3, 1917 (thoái vị) |
 |
Đại công tước Michael Alexandrovich | 1878 - 1918 | 15 tháng 3, 1917 - 16 tháng 3, 1917 (Kế vị Nicholas II, tuy nhiên bị buộc thoái vị ngay sau đó. Về sau thỉnh thoảng cũng xưng hiệu là "Michael II", nhưng không chính thức. |
Các tước vị trong hoàng gia
- Царица Tsaritsa — nữ hoàng hoặc hoàng hậu
- Цесаревич Tsesarevich — thái tử, tước vị đầy đủ là Наследник Цесаревич Naslednik Tsesarevich; không chính thức còn gọi là Наследник Naslednik, nghĩa là Người kế vị.
- Царевич Tsarevich — hoàng tử. Trước kia từ này được dùng để chỉ thái tử thay vì Tsesarevich. Các hoàng tử không phải là người kế vị và các hoàng tôn (cháu nội vua) thì được phong Đại công tước.
- Царевна Tsarevna — công chúa
- Цесаревна Tsesarevna — vương phi (vợ của thái tử)
Xem thêm
- Danh sách các tước hiệu quý tộc Âu châu
- Lịch sử Nga
- Lịch sử Phần Lan
- Lịch sử Belarus
- Lịch sử Ukraina
- Lịch sử Ba Lan
Chú thích
Questions for article: tieu su nga hoang nicolai 2 thong tri nuoc nga, nikolai ii, nikolai ii